Niet alle kindsoldaten dragen een geweer

Volgens een recent rapport van War Child UK werken veel programma's om ex-kindsoldaten te helpen een plek te vinden in de samenleving onvoldoende. Maar hoe help je een kindsoldaat wél?

Steun aan kindsoldaten moet beter

Het beeld van een jongen met een geweer in zijn hand of een meisje dat wordt ingezet als seksslaaf is achterhaald - net zoals veel andere opvattingen over kindsoldaten. Veel programma's om ex-kindsoldaten te helpen re-integreren zijn gebaseerd op stereotypes en werken onvoldoende. Wat is een kindsoldaat precies en hoe geven wij hem of haar de beste steun?

Het nieuwe rapport 'Rethink Child Soldiers' van War Child UK pleit voor een drastische herziening van de manier waarop we kijken naar kindsoldaten en de financiering van programma's voor ex-kindsoldaten.

wat is een kindsoldaat War Child

Onjuiste ideeën over ex-kindsoldaten leiden tot ineffectieve programma's die kinderen niet de steun bieden die zij nodig hebben

Foto: Nick Hoare | War Child UK

“In veel gevallen zijn kinderen arm, staan ze onder veel stress en worden ze misbruikt. Ze hebben geen toekomst. Dan zijn ze sneller geneigd zelf de stap te maken naar een gewapende groep."
Jan de Waegemaeker, War Child directeur van Internationale Programma's

Misverstanden over kindsoldaten

  • Van kindsoldaten wordt meestal gedacht dat ze komen uit landen als Democratische Republiek Congo en Oeganda. De praktijk is anders: in landen zoals Jemen, Irak, Syrië en Colombia worden tienduizenden kinderen gerekruteerd voor gewapende groepen.
  • Vaak wordt gedacht dat een kindsoldaat wordt gedwongen om zich aan te sluiten bij een gewapende groep, door ontvoering of als wraakmiddel. Feit is echter dat veel kinderen vrijwillig bendelid worden. Zij doen dit vaak omdat ze geen andere uitweg zien, door armoede en gebrek aan werk. Of omdat ze op zoek zijn naar bescherming, status of geld.
  • Veel programma's voor ex-kindsoldaten zijn gericht op hulp aan ex-strijders. Terwijl de meeste kinderen die eens deel uitmaakten van een gewapende groep nooit actief hebben meegevochten, of wapens hebben gedragen. Het grootste gedeelte van de kindsoldaten wordt - in elk geval in eerste instantie - ingezet als kok, boodschapper of portier.
wat is een kindsoldaat War Child

Niet alle kindsoldaten dragen een geweer. Veel kinderen worden ingezet als portier, kok of boodschapper.

Foto: Nick Hoare | War Child UK

“De hulp aan ex-kindsoldaten is onvoldoende. Zij krijgen vaak niet de hulp die ze zo hard nodig hebben."
Ex-kindsoldaat uit de Centraal Afrikaanse Republiek

Huidige steun slaat de plank mis

De misverstanden over kindsoldaten, hun herkomst, rekrutering en hun taken als lid van gewapende groepen leiden tot re-integratieprogramma's die de plank misslaan. De echte oorzaken van rekrutering van kindsoldaten worden onvoldoende aangepakt en veel programma's zijn te kort om een verschil te kunnen maken. Ook wordt er te weinig gedaan om kindsoldaten die nog niet actief hebben meegevochten te helpen een groepering te verlaten.

Hoe moet het wel?

Om ex-kindsoldaten te helpen weer een plek te vinden in hun dorp of stad is het belangrijk dat we goed kijken naar de context van het land. In Irak wordt een ex-kindsoldaat bijvoorbeeld gezien als bedreiging, ook nadat hij of zij uit een gewapende groep is gestapt. Deze kinderen worden vaak behandeld als dader in plaats van slachtoffer. Velen worden gestigmatiseerd en leiden hierdoor een geïsoleerd bestaan. Voor hen is het vaak nóg moeilijker om de juiste steun te krijgen.

Verder is het belangrijk dat er wordt geluisterd naar ex-kindsoldaten en hun zeer uiteenlopende ervaringen. De steun aan kindsoldaten moet hierop worden aangepast. Bovendien is langdurige financiering en een stabiele, duurzame aanpak nodig. Ook (juist!) voor kinderen in gebieden zoals Colombia, Syrië en Jemen, waarvan het minder bekend is dat er veel kindsoldaten zijn.

Zo helpen wij kinderen tijdens en na oorlog omgaan met stigmatisering

Wat doet War Child?

  1. Allereerst richten wij ons op de preventie van rekrutering van kindsoldaten. Eén van de beste manieren om dit te doen is om kinderen en jongeren een alternatief te bieden. Zo geven wij trainingen in beroepsonderwijs en leren wij hen hoe zij zelf een salaris kunnen verdienen.
  2. Verder richten wij ons op de re-integratie van jongeren in hun gemeenschap. Wij stomen ze klaar voor de arbeidsmarkt, gaan met de jongeren op zoek naar banen en/of geven ze een rol in de samenleving. Bijvoorbeeld door het creëren van bewustwording over de kinderrechten. Daarnaast helpen wij jongeren met het opzetten van een eigen bedrijf, zodat de financiële voordelen van het aansluiten bij een gewapende groep wegvallen.
  3. Bovendien richten wij ons op het bieden van psychosociale steun. Voor kinderen is dit met name gericht op het terugkrijgen van zelfvertrouwen en vertrouwen in de gemeenschap; voor jongeren richt deze zorg zich vooral op het verwerken van traumatische ervaringen.

Met het rapport 'Rethink Child Soldiers' roepen onze collega's van War Child UK overheden, donoren, andere NGO's en de Verenigde Naties op om misvattingen over ex-kindsoldaten de wereld uit te helpen en samen te werken aan duurzame financiering voor effectieve re-integratieprogramma's.